Þegar ég var lítill stofnuðu foreldrar mínir reikning í mínu nafni í Sparisjóði Kópavogs. Þar hef ég verið viðskiptamaður allar götur síðan. Fyrir fáeinum árum breytist nafnið skyndilega í BYR mér algjörlega að óvörum. En það var nú sparisjóður að nafninu til. En ég hélt þó trygg við hann sögunnar vegna. Nú er þessum kafla í lífi mínu, rúmlega 50 árum, lokið. Frá áramótum er ég í viðskiptum hjá Íslandsbanka þar sem ég fylgdi með í kaupunum þegar bankinn tók yfir starfsemi BYR.
Það hefur verið eitthvað notalegt við að vera viðskiptamaður í sparisjóði. Lítil stofnun sem átti að sinna sínu bæjarfélagi; Varðveita sparnaða bæjarbúa og veita hann að láni til manna og kvenna sem áttu góðar hugmyndir en skorti fé til að koma þeim til framkvæmda. Einföld og góð hugmyndafræði sem lifði þar til einn dag að græðgin tók öll völd. Þá var marmiðið ekki lengur að bæta samfélagið og efla. Tilgangurinn varð að bæta hag þeirra sem áttu sparisjóðinn eða bankann. Allir vita hvernig það fór að lokum.
Sparisjóðir lifa góðu lífi víða um heima. Það er huggun í harmi mínum að ég er viðskiptamaður í einum slíkum í Danmörku þar sem ég á aðal heimili mitt hefur verið undanfarin misseri. Þetta er Merkur, Den Almennyttige Andelskasse. Ég var stoltur þegar þessi stofnun hlaut umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs á árinu 2010, en þau voru afhent í Reykjavík. Merkur geymir fé og lánar til verkefna sem bæta samfélagið og umhverfið. Þeim mun betra sem verkefnið er talið vera fyrir samfélagið þeim mun lægri eru vextirnir. Og starfsemi Merkur dafnar hægt og bítandi.
Sparisjóðsstjórinn minn í Danmörku heitir Lars Perhson. Hann ritaði grein rétt fyrir jól í danska blaðið Information undir fyrirsögninni „Banken har glemt hvor de kommer fra“. Þar segir hann m.a.
„ At bankerne har en opgave i samfundet, trådte i baggrunden. Bankerne formidler opsparing til dem, som ønsker at sætte ny aktivitet i gang, og som derfor behøver kredit. Nogle har flere penge end ideer, andre har flere ideer end penge. Det er bankernes opgave at udføre formidlingen mellem de to grupper og dermed også udvælge de låntagere, der har de nødvendige evner.
Mange pengeinstitutter blev grundlagt med det primære formål at løse denne opgave — og ikke primært for at tjene penge. Det gælder f.eks. de mange lokale spare- og andelskasser — og også en række banker — der faktisk blev grundlagt for at styrke udviklingen i et lokalområde. Borgerne spurgte sig selv: Hvorfor sende pengene ind til banken i storbyen — de sender jo ikke pengene tilbage til vores landsby? Vi har mere gavn af selv at tage hånd om opsparingen ved at grundlægge vores egen sparekasse!
Sparekassens formål er at styrke udviklingen af lokalområdet. Det er det, den er sat i verden for. Det er dens opgave. Det er ikke i modstrid med, at den selvfølgelig skal drives forretningsmæssigt fornuftigt — ellers kan den jo ikke eksistere. Men det er ikke dens opgave at være en forretning.”
Þegar ég les þetta hugsa ég hvort ekki sé tímabært að endurreisa Sparisjóð Kópavogs!
